Piotr Orawski (1962 – 2013)

muzykolog, radiowiec i autor książek

O granicach mego języka i granicach mego świata

Dodaj komentarz

16/12/2012 12:18:11

                                                                                                 Rafałowi

 

Nie jestem filozofem, chociaż każdy po trosze myślący nim jest, bo przecież filozofia to nic innego jak umiłowanie mądrości, myślenia, dociekania nie tyle prawdy, ile istoty wszechrzeczy, czyli wbrew pozorom  czegoś większego, bo stare i nowe spory na temat prawdy mogą w zasadzie sprowadzić się do słynnego pytania Piłata z Pontu: Cóż to jest prawda? Na tak sformułowane pytanie nie ma właściwie dobrej odpowiedzi, chociaż dużo wcześniej próbowaną ją znaleźć w myśli dawnych Greków i te intelektualne standardy zachowały swoją żywotność w myśli wielu pokoleń filozofów późniejszych epok i formacji. Ale nie o prawdę do końca tu chodzi, ile o rozpoznanie rzeczywistości, a może nawet istoty istnienia. To nie zawsze są rzeczy tożsame, bo jeśli weźmiemy pod uwagę znaczenie kłamstwa w kulturze, to okaże się, że odegrało ono kolosalną rolę w dziejach ludzkości, począwszy od symbolicznego kłamstwa judaszowego, ale w żaden sposób nie rozwiązało to problemu bytu i bycia. Ludwig Wittgenstein w sławnej tezie 5.6 Traktatu Logiczno – Filozoficznegosformułował zarówno sens poznania, jak i narzędzie poznania: Die Grenzen meiner Sprache bedeuten die Grenzen meiner Welt [Granice mego języka oznaczają granice mego świata]. Jest w tym traktacie wiele fascynujących myśli, ale chyba myśl ostateczna – teza 7 – w jakiś szczególny sposób odnosi do tezy 5.6: O czym nie można mówić, o tym trzeba milczeć. Trudno wyczerpać przepaść i bliskość obu tych tez. Świat jest językiem w tym sensie, że z ludzkiego punktu widzenia jest domeną racjonalizacji, czyli nazywania, określania, porządkowania, hierarchizowania, jest więc obszarem języka, bo tylko my, ludzie, mamy taką zdolność. Ale świat jest też – z ludzkiego punktu widzenia i pojmowania – obszarem milczenia, na co tak genialnie zwrócił uwagę Wittgenstein. Gdzie byłaby bez tego obszaru każda religia, gdzie byłaby sztuka, gdzie znalazłaby się ludzka emocjonalność, która w niezrozumieniu i milczeniu znajduje swój pozaracjonalny sens i byt? Jednak myśl Wittgensteina ma o wiele głębszy sens. Mówi z jednej strony o racjonalnym, mentalnym widzeniu świata, a z drugiej strony o niemożności takiego postrzegania, czyli o elementarnej sprzeczności, która kieruje naszym życiem i naszym myśleniem. Dawniej ludzie nie zdawali sobie z tego sprawy. Giambattista Vico, jeden z najwspanialszych myślicieli włoskiego Oświecenia, ulubiony filozof Jose Lezamy Limy, jednego z najbliższych mi pisarzy, próbował stworzyć spójną teorię filozoficzną i historiozoficzną tych dwóch obszarów, ale trzeba było jeszcze trochę czasu, żeby przekonać się o niemożności takiej syntezy, chociaż w pismach Vico brzmiało to bardzo przekonująco. Otóż, wydaje mi się, że Wittgenstein miał rację w tym sensie, że wszystko, co można nazwać, można sprowadzić do językowej semantyki, co już zakłada w sobie wieloznaczność, albo do matematycznego wzoru, który  jeśli jest poprawny, to żadnej wieloznaczności zakładać nie może. Pisma Wittgensteina oscylują między tymi intelektualnymi sprzecznościami. W Traktacie Logiczno – Filozoficznym jest nie tylko filozofem, jest także logikiem i matematykiem. W Dociekaniach filozoficznych staje się filozofem i poetą, a w pracy O pewności jest poetą i filozofem: Z tego, że mnie – lub każdemu – wydaje się, że tak jest, nie wynika, że tak jest. Co prawda wolno spytać, czy można w to sensownie wątpić. […] Nie mogę na serio przyjąć, że w tej chwili śnię. Ktoś, kto śniąc, mówi „Śnię”, nawet gdy mówi na głos, nie ma racji w większym stopniu niż wtedy, gdyby we śnie powiedział „Pada deszcz” wówczas, kiedy faktycznie by padało. Nawet gdyby jego sen naprawdę był związany z szumem deszczu.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s