Piotr Orawski (1962 – 2013)

muzykolog, radiowiec i autor książek

O nienawiści

Dodaj komentarz

02/06/2012 15:50:00

                                                                              Rafałowi – był ze mną w Mostarze

             Nienawiść jest czymś bardzo niebezpiecznym, bo z góry zakłada agresję. Jest czymś, co powinno wzbudzać naszą uwagę i niepokój od samego początku. Jednak zwykle nie na wiele to się zdaje, bo pozostaje poza naszą kontrolą albo bez kontroli jakiejkolwiek. Nienawiść jest emocją, nad którą nie możemy zapanować bez względu na to, czy dotyczy nas samych, czyli źródła nienawiści, czy jesteśmy jej ofiarami. Nie ma to większego znaczenia. Nienawiść zawsze jest nienawiścią, zło jest zawsze złem. To oczywiste tautologie, ale właśnie w tym wyczerpuje się ich złowieszczy sens. Skąd to się bierze? Najprościej powiedzieć można w ten oto sposób: jest to immanentna właściwość ludzkiego charakteru. I wiele rzeczy wskazuje na to, że jest to prawda. Pytania najważniejsze są inne: dlaczego tak wielu z nas ulega tym emocjom najgorszym, dlaczego nienawiść jest tak bardzo trwała i pamiętliwa, dlaczego wielu z nas nie umie zapominać? Od wielu lat dochodzę do wniosku, że umiejętność zapominania i wybaczania jest funkcją zaprzeczenia nienawiści, więcej nawet – jej zniweczenia. Ale czy można zniweczyć nienawiść? Ma ona dwa ogólne wymiary, sam nie wiem, który gorszy, aczkolwiek z punktu widzenia statystyki ten drugi zdecydowanie dominuje. Pierwszy polega na złej relacji między ludźmi w kontaktach jak najbardziej prywatnych. W codziennych doświadczeniach, nieporozumieniach, kłótniach. Drugi ma wymiar zupełnie inny, zasadza się bowiem na nienawiści społecznej, na czymś, co generuje agresję w wymiarze ludzkim w tym sensie, że nienawiść pojawia się niespodziewanie i bezrefleksyjnie. Nie wiemy, z jakiego powodu inny człowiek wzbudza takie złe emocje. Może z powodu koloru włosów, może nie tak wypowiedzianych słów, może nie takiego wyglądu, a może z wielu innych nieznanych nam jeszcze powodów. Ta zła emocja może jednak mieć i inne, o wiele głębsze i o wiele bardziej tragiczne w swoich konsekwencjach podłoże. Podłoże natury intelektualnej, światopoglądowej lub politycznej. Znakomitą lekcją nienawiści jest Danton Andrzeja Wajdy. Mniejsza o prawdę historyczną, chociaż jest ona w tym filmie ważna. Bardziej chodzi mi o psychologiczne studium relacji między Dantonem a Robespierrem. Teksty literackie im poświęcone stały się podstawą znakomitej diagnozy nienawiści między ludźmi, którzy obaj chcieli przynieść wolność, a przynieśli terror, zwłaszcza ze strony Maksymiliana Robespierre’a. Nienawiść jest zjawiskiem nieobliczalnym, nieprzewidywalnym. Zjawia się nagle, nie wiadomo skąd, bo trudno dociec jej racjonalnych uzasadnień, ale trwa długo, nieraz bardzo długo. Potrafi zniszczyć niejedno życie. A co powiedzieć o nienawiści w skali konfliktu narodów? W minionym roku byłem w Mostarze. To miejsce urokliwe, z odbudowanym starym mostem. Turystyczna część Starówki jest piękna. Urocze knajpki zapraszają do wejścia i oferują bardzo smaczne miejscowe dania. Ale jeśli tylko wyjdzie się poza ten niewielki krąg dawnej zabudowy Mostaru, widok jest przerażający. Budynki z wielkiej płyty, w których cały czas żyją ludzie, są poszatkowane przez pociski jak nasze kuchenne durszlaki. Oni muszą tam być, tam mieszkać, bo nie mają innego wyjścia, Są u siebie, czyli w ludzkim piekle. To w takich miejscach uświadamiam sobie, czym jest nienawiść i czym jest bezsilność. Dwa imiona ludzko pojętej bezradności. Bezradności w tym sensie, że kultura uczyła nas dumnej wyższości nad życiem i światem. Niewiele nas nauczyła. To świat nas przewyższa swoim okrucieństwem.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s