Piotr Orawski (1962 – 2013)

muzykolog, radiowiec i autor książek

O sztuce

Dodaj komentarz

30/08/2012 00:00:26                               

                                                                                        Ani Wolińskiej

Sztuka jest osobliwą domeną działalności człowieka. Łączy w sobie co najmniej kilka sprzeczności. Z jednej strony jest przedmiotem estetycznym, tym, w którym wyraża się i objawia piękno, czyli to, co w naszym przekonaniu jest jedną z najszlachetniejszych wartości w naszym życiu. Z drugiej strony jest często odbiciem ludzkiej kondycji, także tej złej, dramatycznej, a nawet tragicznej. Z jeszcze innej strony jest osobliwą diagnozą tego wszystkiego, co w naszym życiu się dzieje. Kolejna jej odsłona polega na intuicji, a także na tym, co nazywamy profetyzmem, czyli zdolnością widzenia poza naszym widzeniem. Sztuka często wie więcej niż jej twórca, jest od niego w jakiś sposób mądrzejsza. Pięknie i mądrze napisał o tym Zygmunt Krasiński w Nie-Boskiej KomediiPrzez ciebie przepływa strumień piękności, ale ty nie jesteś pięknością. To jest sytuacja wielu ludzi sztuki. Jako ludzie nie możemy być doskonale piękni, ale możemy piękno tworzyć. I chyba na tym polega sens tego trudu, bo jest to bez wątpienia wielki trud. Sztuka nie przekłada się na postęp cywilizacji, sztuka jest trwaniem, właściwie bezczasowym. Grota z Lascaux z jej freskami jest tak doskonała, jak Wielka msza h-moll Bacha czy obrazy Rembrandta. Czas często niszczy dzieła sztuki, ale nie jest w stanie unicestwić ich ducha. Nieśmiertelność dotyczy przede wszystkim naszej mentalności, a dopiero potem rzeczy, które i tak nigdy nie będą nieśmiertelne, bo być nie mogą. Po co potrzebna nam jest sztuka? To jedno z tych dziwnych pytań, na które można udzielić skrajnych odpowiedzi. Albo jest to działanie zbędne, które żadnych realnych korzyści nie przynosi – bo jaką korzyść może nam dać Watykańska pieta Michała Anioła – albo jest to aktywność człowieka, która ubogaca nasze człowieczeństwo. Odpowiedź wydaje się jasna, ale w rzeczywistości oczywista nie jest. Jeśli przyjrzymy się naturze, to dostrzeżemy dwie różne rzeczy: z jednej strony jej urokliwe piękno, które ze sztuką nie ma nic wspólnego [chociaż samo w sobie jest dziełem sztuki]; z drugiej strony jej aspekt przeraźliwy, ten mianowicie, że wszyscy pożerają wszystkich, że dominacja silniejszego nad słabszym jest prawem podstawowym i przez wszystkich z konieczności aprobowanym, zwłaszcza przez gatunek homo sapiens. Otóż, w sztuce tego prawa nie ma, nawet jeśli ta dziedzina jest świadectwem hekatomby, co zwłaszcza od czasów Goi stało się artystycznym standardem. Ale już dużo wcześniej było dziedziną swoiście rozumianego piękna: wystarczy przywołać obrazy Boscha. W sztuce jednak są to przedstawienia rzeczywistości, a nie rzeczywistość pokazana jako taka, z całym jej okrucieństwem i całą bezwzględnością. Siła sztuki polega na tym właśnie: na uruchomieniu wyobraźni, na ewokowaniu możliwych zdarzeń, na kreacji czegoś, czego jeszcze nie ma, a co się zdarzyć w każdej chwili może. Sztuka ma dwa podstawowe aspekty: albo koi, albo straszy. Motyw strachu był w niej obecny od początku. Może to i dobrze, bo w ważny sposób dyscyplinowało ludzi, chociaż z drugiej strony, co mają o tym powiedzieć ci z nas, którzy nie dostąpili łaski wiary? Motyw łaski i ukojenia też jest stary jak świat. Jest bardzo potrzebny, bo daje siłę, daję nadzieję, daje uczestnictwo w rzeczywistości wyższej i chyba lepszej niż ta tutaj. Sztuka ma jeszcze jeden bardzo ważny aspekt. Jest rodzajem religii w tym sensie, że zabiera nas do przestrzeni innej niż ziemska, że unosi nas tam, do innej rzeczywistości, nawet jeśli tu zostało już tylko cierpienie. Sztuka ma jeszcze jeden walor: jest nadzieją na zmartwychwstanie. I nawet jeśli ja w to nie wierzę, ona i tak zrobi swoje.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s