Piotr Orawski (1962 – 2013)

muzykolog, radiowiec i autor książek

O uczciwości

Dodaj komentarz

14/05/2012 20:37:13            

                                                                                                                                        Rafałowi

   
Są takie słowa, które dopiero w konfrontacji z rzeczywistością ostateczną zyskują swoje pierwotne znaczenie. Jednym z takich słów jest uczciwość. Czym właściwie jest? Powinnością moralną? Z całą pewnością tak. Obowiązkiem naszego bytu na ziemi? Także. Ale jeszcze czymś innym, co coraz mniej ludzi rozumie; zwykłą ludzką przyzwoitością. Jeśli byłeś gdzieś tam, gdzie nigdzie ludzie nie bywali, to i tak powinieneś po sobie posprzątać, bo tego wymaga i oczekuje od Ciebie coś zgoła dziwnego, co od dawna ludzie nazywali kulturą albo też przyzwoitością. Kultura jest od dawna drugim imieniem uczciwości, dlatego że od zawsze oba te obszary ludzkiej aktywności kierowały się tą samą zasadą prawdy, a to jest inne imię uczciwości. Nie wiadomo właściwie, jak zdefiniować uczciwość, jak nazwać prawdę? I czy prawda w ogóle może być nazwana, chociaż od czasów Arystotelesa znamy tę nazwę i tę definicję. Uczciwość, chociaż może być w kategorii filozoficznej czy etycznej określana, definiowana albo rozumiana, ma wszakże wymiar zwykły, ludzki, codziennością podyktowany. Nic się nie stanie, jeśli w płatnym miejscu parkingowym nie uiści się opłaty; konsekwencją będzie co najwyżej blokada kół i mandat. Jest to jedno z tych słów, które nam, Polakom, najtrudniej jest pojąć, a jeszcze trudniej zrozumieć i wcielić w życie. Uczciwość kojarzy się wręcz z czymś nieprzyzwoitym albo staromodnym. W moim przekonaniu jest wręcz pojęciem zakłamanym w dwójnasób. Ja mogę zrobić wszystko, co chcę, ale Tobie zgodnie z prawem i nakazem moralnym zrobić tego nie wolno. Więcej nawet: to, co zrobię, jest dobre, ale, co ty zrobisz (nawet jeśli będzie podobne lub tożsame) jest z założenia złe. Uczciwość jest funkcją demokracji, jej brak jest z kolei zasadą egoizmu pojętego najszerzej, nie tylko w ramach cech osobistych, ale i wszelkich relacji społecznych. U Wyspiańskiego padają słowa przerażające i zarazem bardzo trafne pod względem diagnozy wielu pokoleń polskich elit: Tylko im złota, złota, złota… Byłem w Bronowicach ponad dziesięć lat temu i widziałem to miejsce, z którego autor Wesela obserwował to historyczne wydarzenie. Byłem wzruszony, ale i poruszony jego diagnozą, która ponad sto lat później, a właściwie jeszcze wcześniej, od czasu sławnego listu Norwida do Michaliny Zaleskiej, pozostaje ta sama: jako naród jesteśmy wielcy, jako społeczność jesteśmy żadni. Uczciwość to solidarność z innym człowiekiem, z innymi ludźmi, tylko dawno zapomnieliśmy, czym była, czym jest i czym może być solidarność w czasie przeszłym, dzisiejszym i przyszłym. Prywata od dawna była naszym narodowym przekleństwem. Król Prus Fryderyk II ustami Adolfa Nowaczyńskiego w dramacie Wielki Fryderykwypowiedział słowa znaczące: Polacy mają złotą wolność, a my mamy złotą karność. Otóż, uczciwość jawi mi się jako jedna z najważniejszych cech wszystkich narodów i społeczeństw, jako cecha nie tyle narodowa, ile zwyczajnie ludzka. Cóż to bowiem znaczy być uczciwym? Znaczy tyle, że szanujesz siebie i innych, że relacje wobec między wami są szczere i otwarte, że chcesz dać innym to, czego sam od nich oczekujesz. Imperatyw kategoryczny Kanta wyraził to chyba najlepiej i dlatego się do niego odwołuję. Nie tylko w kategorii filozofii, etyki czy wszelkich rodzajów Krytyk. Także w wymiarze czysto ludzkim i codziennym. Uczciwość oznacza nie tylko szacunek, oznacza także zaufanie, chociaż tu możemy się pomylić, ale nawet jeśli tak się stanie, to mamy przynajmniej tę pewność, że wobec samego siebie pozostaliśmy uczciwi. Jest to wartość najważniejsza. Errare humanum est.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s